Op 20 februari 2026 plaatste een kraan het laatste blok op de centrale toren van de Sagrada Familia in Barcelona. Daarmee is de basiliek na 144 jaar bouwen structureel af. De toren van Jezus Christus reikt 172,5 meter hoog en maakt Gaudí's onvoltooide meesterwerk officieel tot de hoogste kerk ter wereld, voor het eerst hoger dan de Ulmer Münster in Duitsland.
Voor wie Barcelona kent is dit een vreemd moment. De skyline rond Passeig de Sant Joan zonder kranen valt bijna niet voor te stellen. Sinds 1882 horen de stellages en hijskranen bij het silhouet van de stad. Generaties bezoekers kennen de Sagrada Familia alleen als bouwplaats, niet als af gebouw. Die fase is voorbij, althans grotendeels.
Wat er op 20 februari precies gebeurde
Op die vrijdagochtend werd het allerlaatste bouwdeel boven op de centrale toren bevestigd. Het ging om een glazen kroon met een verguld kruis dat van vier kanten zichtbaar moet zijn. Met dat onderdeel kwam de toren op zijn definitieve hoogte van 172,5 meter, exact één meter onder de Montjuïc-heuvel zoals Gaudí ooit had aangegeven. De architect wilde geen menselijk bouwwerk laten uitsteken boven de natuurlijke top van Barcelona.
Acht omliggende kleinere torens, voor de evangelisten Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes en voor Maria, waren al eerder af. Met de centrale toren is de bovenbouw nu compleet. Vaticaanmedia bevestigden dat moment kort daarop in een aankondiging waarin sprake was van een mijlpaal van wereldformaat. Tegelijk verzonk Ulm, dat zijn titel als hoogste kerk sinds 1890 in handen had, naar de tweede plek.
Waarom het zo lang duurde
Toen Antoni Gaudí in 1883 de leiding overnam was de basiliek nog een bescheiden neogotisch project. Hij verbouwde het ontwerp ingrijpend, voegde natuurvormen, parabolische bogen en eindeloze symboliek toe. Tegen zijn dood in 1926 was minder dan een kwart af. Daarna kwam de Spaanse Burgeroorlog, waarbij anarchisten in 1936 een groot deel van Gaudí's gipsmodellen en tekeningen vernielden. Bouwers moesten zijn ideeën reconstrueren uit fragmenten, foto's en mondelinge overlevering.
De financiering bleef onzeker. De basiliek is altijd betaald uit donaties en toegangskaarten, niet uit Vaticaans of Spaans budget. In de jaren tachtig versnelde de bouw door betere computergestuurde steensnijderijen. In 2010 wijdde paus Benedictus XVI het schip in. De afgelopen vijftien jaar werkten naar schatting honderden steenhouwers, ingenieurs en glazeniers tegelijk aan het project. Dat hoge tempo maakte het haalbaar om de centrale toren precies in het Gaudí-centenair klaar te krijgen, niet zonder symboliek.
Wie hoogtes wil vergelijken, ziet snel dat dit een ander tijdperk is dan moderne mega-projecten. De glazen driehoek van Jean Nouvel boven Parijs reikt 180 meter en stond er in vier jaar. Bij de Sagrada Familia is alleen al de centrale toren goed voor drie generaties handwerk.
Honderd jaar na de tram
Op 7 juni 1926 werd Gaudí op 73-jarige leeftijd aangereden door een tram op de Gran Via in Barcelona. Hij was verwaarloosd gekleed en werd aangezien voor een zwerver. Pas drie dagen later, op 10 juni, overleed hij in het armenhospitaal. Op exact die dag in 2026, honderd jaar later, leidt paus Leo XIV een herdenkingsmis in de basiliek om de structurele voltooiing te markeren. Wikipedia documenteert de hele tijdlijn van bouwfase tot voltooiing.
De Spaanse overheid heeft 2026 uitgeroepen tot Evenement van Buitengewoon Openbaar Belang, een status die fiscale voordelen geeft aan sponsors en evenementen. Voor Catalonië is Gaudí meer dan een architect. Hij vertegenwoordigt een culturele zelfstandigheid die de regio sinds Franco bewust uitdraagt. De voltooiing van zijn basiliek is een politiek statement, ook al spreekt geen enkele Catalaanse politicus dat hardop uit. Dat het werk uitsluitend met donaties is gefinancierd versterkt dat verhaal alleen maar.
Wat er nog moet gebeuren
Architectonisch klaar betekent niet helemaal klaar. De Glory-gevel, de hoofdingang aan de zuidkant, is nog niet voltooid. Daar moet een monumentale trap komen die over een drukke straat heen loopt. Dat vraagt om sloop van een rij wooncomplexen, een gevoelig dossier waar de stad en de basiliekstichting al jaren over onderhandelen. De geschatte einddatum voor die laatste fase ligt nu rond 2034 of 2035.
Daarnaast gaan de mozaïekwerken op de hoogste torens en de verlichtingsdetails nog tot zeker 2028 door. Wie Barcelona dit najaar bezoekt ziet dus nog steeds een paar steigers, alleen niet meer aan de bovenkant. Voor het eerst sinds 1882 staat de basiliek vrij in de Barcelonese lucht.
Wat dit betekent voor moderne architectuur
In een tijd waarin musea binnen vier of vijf jaar uit de grond komen, voelt 144 jaar bouwtijd als een anachronisme. Maar precies daarom is de Sagrada Familia opnieuw relevant. Het gebouw bewijst dat architectuur niet alleen door deadlines wordt gedreven. Het kan ook generaties overleven en materiaal worden voor steeds nieuwe interpretaties van één oorspronkelijk idee.
Vergelijk dat met Tadao Ando, die op zijn 84e nog projecten oplevert, of met Gehry's eindelijk geopende museum in Abu Dhabi dat ook decennia op zich liet wachten. Beide benaderingen, traag en snel, hebben hun waarde. Maar de Sagrada Familia laat zien dat trage architectuur, mits goed geleid, een hoogte kan halen die snelle bouw zelden bereikt.
Voor wie deze zomer naar Barcelona reist, dit is de eerste keer in de geschiedenis dat je de basiliek ziet zonder bouwkraan boven je hoofd. Dat moment komt niet meer terug.