Twintig jaar nadat de plannen wereldkundig werden, lijkt de opening van het grootste Guggenheim ter wereld eindelijk in zicht. Frank Gehry ontwierp het museum voor Saadiyat Island in Abu Dhabi en de bouw startte in 2011. Daarna volgden bijna anderhalf decennium van vertragingen, contractuele ruzies, een wereldwijde pandemie en herhaaldelijk uitstel. Begin 2026 bevestigde Anwar Gargash, diplomatiek adviseur van de president van de Verenigde Arabische Emiraten, dat het project zijn voltooiing nadert en dat de deuren later dit jaar opengaan. Voor de internationale architectuurwereld is dat een moment dat lang werd afgewacht.
Twintig jaar tussen tekentafel en lintje
In 2006 onthulde de Guggenheim Foundation samen met de Emirati overheid een ambitieus plan: een eilanddistrict met vier topmusea, ontworpen door net zoveel Pritzker-laureaten. Gehry kreeg de grootste opdracht. De bouw startte vijf jaar later, om vrijwel direct stilgelegd te worden vanwege onenigheid tussen de aannemer en de Tourism Development & Investment Company. Daarna kwam de val van de olieprijs, een financiële crisis in de regio, een pandemie en wisselende prioriteiten in de directe omgeving. Pas eind 2024 kondigden de Emiraten aan dat de eindfase echt was ingezet. Gehry is inmiddels 96 en werkt nog altijd aan het project. Wie het tempo schokkend vindt, mag het in perspectief zien: vergeleken met de Sagrada Familia, die na 144 jaar bouwen pas vorig jaar werd voltooid, is twintig jaar nog snel.
Elf zandkleurige kegels die je van afstand ziet
Wie de impressies bekijkt, herkent direct dat Gehry zijn vocabulaire trouw blijft. Het museum bestaat uit een verzameling tegen elkaar leunende stenen blokken met daarbovenop elf opvallende, conische volumes. Die kegels verwijzen volgens Gehry naar de traditionele windtorens van het Arabische schiereiland, de bargeers die in de oude wijk Al Bastakiya van Dubai nog te zien zijn. Functioneel doen ze meer dan een knipoog naar de historie. De kegels werken als entree, als overdekte tentoonstellingsruimte en als natuurlijke schaduw voor de binnenpleinen, een belangrijke factor in een land waar de zomertemperatuur boven de 45 graden uitkomt.
Vier keer zo groot als de Guggenheim in New York
Het Abu Dhabi-paviljoen wordt het grootste museum binnen de Guggenheim-familie. Het interieur telt 28 galeries verspreid over ruim 12.000 vierkante meter, met daarbovenop bijna 23.000 vierkante meter aan buitententoonstellingen, atria en terrassen. Ter vergelijking: het iconische Guggenheim van Frank Lloyd Wright in New York meet zo'n 8.500 vierkante meter. Het Guggenheim Bilbao van Gehry zelf, dat in 1997 het zogenoemde Bilbao-effect inluidde en als blauwdruk diende voor stadsmarketing via architectuur, telt rond de 11.000 vierkante meter expositieruimte. De Abu Dhabi-versie is met afstand het grootste museum van het stel, en in totaal goed voor zo'n 35.000 vierkante meter aan bezoekersruimte.
Wat er straks aan de muren hangt
Anders dan andere Guggenheim-vestigingen krijgt Abu Dhabi een eigen, specifiek profiel. De collectie focust op moderne en hedendaagse kunst uit West-Azië, Noord-Afrika en Zuid-Azië, aldus de officiële programmering. Werken van kunstenaars uit landen als Iran, Egypte, Turkije, Pakistan en Marokko krijgen er net zoveel ruimte als grote Westerse namen. Voor de Guggenheim Foundation past dat in een bredere strategie om de gevestigde Westerse canon op te rekken. Voor Abu Dhabi is het een culturele claim: de stad positioneert zichzelf als brug tussen het Midden-Oosten, Azië en het Westen, en gebruikt kunst en architectuur als belangrijkste instrument.
Saadiyat wordt een museumkwartier zonder weerga
Het Guggenheim staat niet op zichzelf. Saadiyat Cultural District huisvest sinds 2017 al de Louvre Abu Dhabi van Jean Nouvel, een gebouw dat onder zijn doorgeprikte koepel een bijna meditatief lichtspel maakt. In de pijplijn zitten verder het Zayed National Museum van Foster + Partners, een natuurhistorisch museum, en het Abrahamic Family House van David Adjaye, dat religieuze tolerantie symboliseert. Het oorspronkelijke vierde topmuseum van Tadao Ando bleef lang in de wachtkamer, en ook een performing arts centre van Zaha Hadid Architects wacht nog op uitvoering. Wanneer alles staat, claimt Saadiyat de hoogste museumdichtheid ter wereld op een vergelijkbaar oppervlak.
Wat dit signaal zegt over de toekomst van musea
Twintig jaar geleden was het idee van een sterarchitect die voor een Golfstaat een mega-museum bouwt nog controversieel. De kritiek bleef niet beperkt tot esthetiek. Arbeidsomstandigheden van bouwvakkers op Saadiyat haalden de New York Times en Human Rights Watch, en kunstenaars dreigden hun werk niet te tonen totdat verbeteringen werden doorgevoerd. Inmiddels zijn de naïviteit en het scepticisme vervangen door pragmatisme. Westerse instellingen als de Louvre, het Guggenheim en het Centre Pompidou trekken hun merk steeds verder buiten de oorspronkelijke metropolen. Tegelijk blijven mega-projecten ook in het Westen verdeeld ontvangen, zoals het nieuwe LACMA in Los Angeles bewijst. De opening van het Abu Dhabi-Guggenheim wordt daarmee niet alleen een architectonisch hoogtepunt voor Gehry, maar ook een graadmeter voor hoe het mondiale museumlandschap er over twintig jaar uitziet. Wie geïnteresseerd is in hoe deze rolverschuiving fysiek vorm krijgt, hoeft alleen maar naar de elf zandkleurige kegels op de pier van Saadiyat te kijken.