Er duikt de laatste maanden een opvallend zwart materiaal op in architectuurtijdschriften over de hele wereld: verkoold hout. Geen zwarte verf, geen gebeitste plank, maar hout dat letterlijk met een vlam is bewerkt tot het een diepe, matzwarte huid krijgt. Dezeen zette er op 27 september nog acht recente projecten mee op een rij, van een Duitse woning met één centrale pilaar tot een teruggetrokken bijgebouw in de Oostenrijkse Alpen. Wat begon als een eeuwenoude Japanse ambachtstechniek is inmiddels een van de meest gevraagde gevelafwerkingen bij architecten die iets willen bouwen dat er over twintig jaar nog steeds goed uitziet.
Een techniek uit de Edo-periode krijgt een tweede leven
De methode heet yakisugi, in het Westen vaker shou sugi ban genoemd, en is ontstaan in Japan tussen 1603 en 1868. Timmerlieden bonden drie planken tot een driehoekige koker en lieten daar vanbinnen een vuur in branden, tot de buitenkant van het hout een dikke laag houtskool had. Die verkoolde laag werd daarna afgeborsteld en soms licht geolied. Het resultaat: een gevel die niet meer rot, minder aantrekkelijk is voor insecten en amper onderhoud nodig heeft, terwijl de textuur van de houtnerf zichtbaar blijft. Op Wikipedia staat de geschiedenis van yakisugi uitgebreid beschreven, inclusief de manier waarop het karakteristieke krakelé-patroon ontstaat.
Dat de duurzaamheid geen marketingpraatje is, blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse Forest Service, die de brandveiligheid en houdbaarheid van verkoold-houtbekleding in een eigen studie heeft getest. De verkoolde laag werkt als een soort natuurlijk schild: hij vertraagt houtrot en houdt vocht buiten, zonder dat er een laag verf of beits nodig is die je om de paar jaar moet vernieuwen.
Waarom architecten er nu massaal voor kiezen
Verkoold hout past bij een bredere beweging in de architectuur richting materialen die eerlijk ouder mogen worden. Je zag die verschuiving al terug in de trend naar onaf en ruw interieur, waarbij een gebouw of ruimte trots laat zien waaruit het is opgebouwd in plaats van dat te verstoppen achter een gladde laag stucwerk. Bij verkoold hout werkt dat principe letterlijk: hoe ruwer en dieper de verkoling, hoe interessanter de textuur.
Daarnaast speelt duurzaamheid een grote rol. Onbehandeld hout moet je regelmatig beitsen of verven, en die producten bevatten vaak oplosmiddelen. Verkoold hout heeft dat onderhoud niet nodig, wat het voor architecten een aantrekkelijk alternatief maakt voor gevelmaterialen als natuursteen of aluminium, die veel meer energie kosten om te produceren. In Nederland en Scandinavië spelen bedrijven als Kebony en Thermory daar handig op in met voorbehandeld hout dat je zonder open vuur op je eigen dak kunt laten leggen, precies het soort industrieel geproduceerde variant op een ambachtelijke techniek dat je ook al zag bij de opmars van verschillende houttinten mengen in je interieur.
Vier projecten die de trend laten zien
Het overzicht van Dezeen bevat een paar sprekende voorbeelden. In Duitsland ontwierp architectenbureau Buero Wagner een woning met de naam House with One Pillar, waarbij een ruw betonnen binnenkant contrasteert met een vrijwel zwarte, verkoolde buitenschil. In het Engelse Oxfordshire combineerde Richard Parr Associates verkoold hout met baksteen en golfplaat metaal tot een gevel die van dichtbij en van veraf totaal anders oogt. Ook in het Verenigd Koninkrijk bouwde Built Works een meditatiehut, Yogi's Cabin, waarbij lokaal gewonnen lariks met de hand werd geschroeid volgens de traditionele shou sugi ban-methode. En in de Oostenrijkse Alpen voegde Lechner & Lechner Architects een bijgebouw toe aan een bestaand huis, bewust ontworpen als minimalistische ruimte om je terug te trekken, met een gevel die volledig in verkoold hout is uitgevoerd.
Wat deze projecten gemeen hebben, is dat het materiaal nooit op zichzelf staat. Het wordt steeds gecombineerd met iets lichts, glas, beton of baksteen, zodat het zwart echt gaat werken als contrast in plaats van als een donkere doos.
Past dit ook bij een Nederlandse verbouwing
Je hoeft geen architectenbureau in te huren om iets met deze trend te doen. Steeds meer Nederlandse aannemers en houthandels verkopen voorbehandelde, verkoolde gevelplanken, vaak van lariks of douglas, die je net zo bevestigt als reguliere rabatdelen. Dat maakt het ook interessant voor een uitbouw, een tuinhuis of een enkele gevelwand, zonder dat je meteen je hele huis zwart maakt. Combineer het met lichte kozijnen of een stalen dakrand en je krijgt hetzelfde contrast dat in de projecten van Dezeen zo goed werkt.
Let wel op het bouwbesluit als je een gevel vervangt: bij een verbouwing aan de buitenkant van je woning gelden regels rond brandveiligheid en, in sommige gemeenten, welstand. Verkoold hout is qua brandgedrag niet per se beter of slechter dan onbehandeld hout, dus check dit vooraf bij je gemeente of aannemer voordat je bestelt.
Dit is wat de trend voor je eigen huis betekent
Verkoold hout is precies het soort trend dat langer meegaat dan een kleur van het jaar, omdat het niet draait om esthetiek alleen. Het is een gevelmateriaal dat minder onderhoud vraagt, er over tien jaar nog steeds interessant uitziet en zich laat combineren met bijna elke bouwstijl, van een strak nieuwbouwhuis tot een landelijke schuurwoning. Of je nu een architect inhuurt voor een complete nieuwbouw of gewoon je tuinhuis een upgrade geeft, de vraag is niet meer óf je het kunt toepassen, maar welk deel van je gevel je als eerste zwart maakt.