De meeste gebouwen willen gezien worden. Dit gebouw wil precies het tegenovergestelde: zo veel mogelijk verdwijnen in de heuvels van North Dakota. Op 4 juli 2026, precies 250 jaar na de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring, opent de Theodore Roosevelt Presidential Library haar deuren in Medora, aan de rand van Theodore Roosevelt National Park. Het is het werk van architectenbureau Snøhetta, bekend van onder meer het Noorse Operahuis in Oslo, en het is misschien wel het meest onopvallende grote gebouw dat dit jaar wereldwijd zijn deuren opent.
Waarom je het gebouw pas ziet als je er vlak voor staat
Vanaf een afstand zie je vooral gras. Snøhetta ontwierp de bibliotheek volgens een simpel uitgangspunt: de bibliotheek is het landschap. Het gebouw van ruim 8.800 vierkante meter rijst op uit een heuvelrug en draagt een levend prairiedak van ruim 11.000 vierkante meter, ongeveer twee voetbalvelden aan gras, kruiden en inheemse planten. Wie over de omliggende heuvels wandelt, ziet vaak pas op het laatste moment dat er een gebouw onder zit.
Het is een filosofie die je steeds vaker ziet opduiken bij ambitieuze nieuwbouw. Wij schreven eerder over gebouwen die juist niet willen opvallen, en de Roosevelt-bibliotheek is daar een extreme versie van. Geen glazen toren, geen statement-gevel, maar een gebouw dat zich letterlijk onder de grond verstopt.
Binnen is het gebouw verdeeld in twee volumes, met daartussen een open doorgang waar wind en licht vrij spel hebben. In het kleinste deel zitten een theaterzaal en lesruimtes, in het grotere blok vind je de expositiezalen en een café met uitzicht over de Badlands. Die knip zorgt ervoor dat een gebouw met de oppervlakte van een flink kantoorpand toch behapbaar aanvoelt zodra je binnenloopt.
Acht voet dik en toch een dak
Onder al dat gras zit een constructie die knap in elkaar steekt. Het dak is in totaal ruim twee meter dik. Onderin liggen balken van ruim een meter diep, daarboven een laag van zeven lagen kruislaaghout, gevolgd door een laag beton voor de waterdichting en ten slotte de aarde waarin het prairiegras groeit. Zo draagt het dak zijn eigen ecosysteem, inclusief de wortels die regenwater vasthouden in plaats van het meteen af te voeren.
Dat staat haaks op hoe de meeste Nederlandse nieuwbouw een groen dak aanpakt, waar sedum meestal een dun laagje bovenop een plat dak blijft. Hier is het gras onderdeel van de draagconstructie zelf, en dat verandert de hele denkwijze achter het ontwerp.
Muren van aarde in plaats van beton
Ook de wanden zijn ongebruikelijk. Snøhetta gebruikte gestampte aarde van grond die rondom de bouwplaats is gewonnen, waardoor de muren dezelfde gelaagde kleurbanden krijgen als de rotsformaties in de Badlands verderop. Aangevuld met massief hout en hergebruikt regionaal hout, oogt het gebouw alsof het uit de grond is gegroeid in plaats van erop gebouwd.
Wie het idee van bouwen met natuurlijke materialen doortrekt naar het interieur, herkent de logica meteen. Wij schreven al eerder dat een biofiel interieur meer is dan een paar planten neerzetten. Bij deze bibliotheek geldt precies hetzelfde uitgangspunt, maar dan op de schaal van een heel gebouw in plaats van een woonkamer.
De zwaarste duurzaamheidstest ter wereld
Het gebouw mikt op certificering via de Living Building Challenge, een van de strengste milieustandaarden voor gebouwen die bestaat. Waar de meeste duurzaamheidskeurmerken vooral kijken naar minder verbruik, eist deze standaard dat een gebouw over een heel jaar meer energie en water oplevert dan het verbruikt, gebouwd met materialen zonder giftige stoffen. Slechts een handvol gebouwen wereldwijd heeft de volledige certificering ooit gehaald. Als de Roosevelt-bibliotheek slaagt, wordt het meteen een van de grootste culturele gebouwen ter wereld met dat label.
Voor een bureau dat al vaker grensverleggend werk aflevert, is dat geen toevallige bijkomstigheid maar het hele uitgangspunt van het ontwerp geweest.
Je kunt er ook te paard naartoe
Bijzonder is ook hoe je het gebouw kunt bereiken. Een vlonderpad van zo'n anderhalve kilometer lang slingert verhoogd over het terrein, met op het ene moment uitzicht over de Badlands en op het andere moment bijna grondniveau. Bezoekers kunnen er komen lopend, met de auto, op de mountainbike of, uniek voor een presidentiële bibliotheek, te paard. Roosevelt was zelf een fervent ruiter en een van de grondleggers van het Amerikaanse natuurbehoud, dus die keuze is geen toeval maar een bewuste knipoog naar wie hij was.
Wat dit voor Nederlandse architecten betekent
Nederland heeft geen Badlands en geen presidentiële bibliotheken, maar de bouwstenen achter dit project zien we hier steeds vaker terug. Denk aan de bergachtige woonwijk die MVRDV in Eindhoven voltooide: ook daar bepaalt het landschap de vorm van het gebouw, niet andersom. Houtbouw, gestampte aarde en groene daken die meer doen dan er goed uitzien, staan hoog op de agenda van Nederlandse architectenbureaus voor de komende jaren.
Het verschil zit vooral in schaal en lef. Een dak van acht voet dik optuigen als draagconstructie durft hier nog bijna niemand. Maar de richting is dezelfde: gebouwen die zich aanpassen aan de plek in plaats van andersom. Als een presidentiële bibliotheek in de Amerikaanse Badlands dat kan waarmaken, is de vraag niet of dit soort architectuur ooit naar Nederland komt, maar wanneer de eerste opdrachtgever hier durft mee te doen.