De verwarming staat weer aan en meteen hoor je het: een tikkend geluid ergens achter de bank, of een radiator die onderin warm wordt maar bovenaan koud blijft. Dat is geen defect, dat is lucht in het systeem. Na een zomer stilstand is dat bij vrijwel elk huis het geval, en begin september is precies het moment om het te verhelpen voordat de kou echt doorzet.
Waarom je radiator nu tikt of koud blijft
Tijdens de zomer staat de verwarming maandenlang stil. In die periode werkt water zich langzaam een weg door de leidingen en verzamelt lucht zich op de hoogste punten van het systeem, meestal bovenin de radiator. Zodra je de thermostaat weer optrekt, probeert warm water die luchtbel te verdringen. Dat geeft het tikken of borrelen, en het zorgt ervoor dat warmte niet gelijkmatig verdeeld raakt. Voel je onderin een radiator wel warmte en bovenin niets, dan is dat vrijwel altijd de oorzaak.
Wat lucht in het systeem met je stookkosten doet
Lucht geleidt warmte veel slechter dan water. Zit er een luchtbel in je radiator, dan moet de ketel harder werken om dezelfde kamertemperatuur te halen, en dat merk je terug op de gasrekening. Ontluchten is dan ook een van de goedkoopste besparingsmaatregelen die er zijn, het kost je een kwartier en een oud vod. De Consumentenbond noemt het jaarlijks ontluchten van radiatoren dan ook een van de eenvoudigste manieren om zonder comfortverlies te besparen op stookkosten.
Wat je nodig hebt
Je hebt weinig gereedschap nodig: een radiatorsleutel (te koop voor een paar euro bij elke bouwmarkt), een bakje of oude doek om opspattend water op te vangen, en eventueel een drukmeter als je cv-ketel geen digitale druk-indicatie toont. Werk je in een huurwoning met blokverwarming, dan mag je meestal zelf ontluchten, maar bij twijfel is het slim om even bij de verhuurder na te vragen wie verantwoordelijk is voor het systeem.
Zo ontlucht je een radiator in vijf stappen
Zet eerst de verwarming uit en laat het systeem een half uur afkoelen. Warm water onder druk spuit namelijk fors verder dan koud water.
- Draai de radiatorknop volledig open, ook al staat de verwarming uit.
- Zoek het ontluchtingsventiel: een klein vierkant gaatje bovenaan de zijkant van de radiator.
- Houd het bakje eronder en draai het ventiel met de radiatorsleutel langzaam een kwartslag open.
- Je hoort eerst lucht ontsnappen. Zodra er een gestage straal water komt in plaats van lucht, draai je het ventiel meteen weer dicht.
- Werk je meerdere radiatoren af, begin dan bij de radiator die het dichtst bij de cv-ketel hangt en werk vandaar verder het huis door.
Controleer daarna de waterdruk van je ketel. Die hoort tussen de 1,5 en 2 bar te liggen; zakt de meter daaronder, vul dan bij via de vulkraan totdat de naald weer in het groene gebied staat. Hoe een cv-systeem drukverlies precies verwerkt, staat overzichtelijk uitgelegd op Wikipedia als je het principe achter je installatie beter wilt begrijpen.
Hoe vaak dit eigenlijk nodig is
Eén keer per jaar, aan het begin van het stookseizoen, is voor de meeste huizen genoeg. Heb je een groot huis met veel radiatoren op verschillende verdiepingen, dan is de kans groter dat er ook halverwege de winter nog ergens lucht opduikt, vooral in de radiator die het verst van de ketel af hangt. Een tweede controlerondje rond de kortste dag is dan geen overbodige luxe. Woon je in een nieuwbouwwoning met een goed afgestelde automatische ontluchter op de ketel, dan merk je vaak weinig van dit probleem, maar bij huizen ouder dan een jaar of tien loont het altijd om even te checken.
Wanneer je beter een vakman belt
Moet je een radiator elke paar weken opnieuw ontluchten, dan zit er waarschijnlijk een lek ergens in het systeem of functioneert de automatische ontluchter van je ketel niet meer. Dat los je niet op met een sleuteltje. Blijft ook na herhaald ontluchten en bijvullen een deel van je radiatoren koud, schakel dan een installateur in voordat je verder gaat prutsen, want een systeem dat structureel druk verliest, kan wijzen op een lekkage achter de wand. Twijfel je of het geluid dat je hoort komt van lucht in de radiator of van iets anders, zoals uitzettend leidingwerk in de vloer, dan is dat ook een reden om een cv-monteur even te laten meeluisteren voordat je zelf gaat sleutelen.
Dit is het moment om je huis winterklaar te maken
Ontluchten is meestal het eerste klusje in een rijtje. Nu je toch bezig bent met de verwarming, is het ook slim om je schoorsteen te laten vegen voordat je de open haard weer gebruikt. Merk je dat je ramen 's ochtends beslaan, dan helpt het om nu al te kijken hoe je condens op je ramen voorkomt voordat het echt vochtig wordt. En terwijl je toch buiten bezig bent, is dit ook het weekend om je dakgoot te controleren voordat de herfststormen beginnen. Een half uur sleutelen aan je radiatoren is zo het startpunt van een huis dat de winter warm, droog en zonder verrassingen doorkomt.