Twintig jaar geleden werd het aangekondigd, en bijna niemand geloofde nog dat het er echt zou komen. Op 11 december opent het Guggenheim Abu Dhabi eindelijk zijn deuren, tien stalen kegels die vanaf Saadiyat Island de Perzische Golf in kijken. Het is het grootste museum dat Frank Gehry ooit ontwierp, en het laatste dat hij zelf nog heeft zien vorderen. De architect overleed dit jaar op 96-jarige leeftijd, een paar maanden voor de opening van wat zijn levenswerk had moeten worden.
Twintig jaar wachten op een droom die bijna niet doorging
Het project werd voor het eerst gepresenteerd in 2006, als onderdeel van een plan om Saadiyat Island te veranderen in een cultuurdistrict met wereldnaam. De bouw startte in 2011, lag jarenlang stil door de financiële crisis en contractwijzigingen, en werd pas in 2019 weer opgepakt. Een opleverdatum in 2025 werd nog een keer verschoven. Wie het nieuws over Abu Dhabi al jaren volgt, kent het patroon: aankondiging, vertraging, stilte, en dan weer een nieuwe deadline. Deze keer lijkt het menens. Gehry vertelde in 2023 nog aan TIME dat hij hoopte dat de inwoners van de Verenigde Arabische Emiraten het gebouw zouden omarmen als een landmark dat generaties meegaat.
Het is niet het enige megaproject dat de regio dit decennium aflevert. Dubai bouwt intussen zijn eigen statement zonder glazen gevel, en de concurrentie tussen de Golfstaten om het meest opvallende gebouw van het moment groeit met het jaar. Abu Dhabi speelt die wedstrijd al langer bewust: het emiraat trok eerst het Louvre Abu Dhabi aan, ontworpen door Jean Nouvel en geopend in 2017, en bouwt nu met Gehry's museum verder aan hetzelfde cultuurdistrict op Saadiyat Island. Waar andere Golfsteden vooral inzetten op hoogte en glas, kiest Abu Dhabi bewust voor naam en architectuur als visitekaartje.
Tien stalen kegels die de skyline van Saadiyat Island veranderen
Waar het Guggenheim Bilbao gebogen titaniumgolven kreeg, koos Gehry voor Abu Dhabi tien sculpturale kegels die tot 88 meter hoog oprijzen. Negen zijn bekleed met roestvrijstalen gaas, één met onyx en glas. Samen vormen ze een onregelmatige skyline boven een centraal atrium, met dertig galerieën eromheen in wisselende hoogtes en vormen. Er komt ook een centrum voor kunst en technologie, een bibliotheek, een conservatielab en faciliteiten voor kinderen. Het gebouw is bewust niet symmetrisch, zodat elke kegel vanaf zee een ander silhouet toont, iets wat je bij weinig andere musea ter wereld ziet.
Musea die zelf een landschap of statement willen zijn, zijn dit jaar een terugkerend thema. Het operahuis van Snøhetta in Shanghai speelt met datzelfde idee, een gebouw dat je niet alleen bezoekt om wat erin hangt, maar om de architectuur zelf.
Groter dan Bilbao, groter dan wat Gehry ooit bouwde
Met 42.000 vierkante meter overtreft het Guggenheim Abu Dhabi zijn beroemde voorganger in Bilbao ruimschoots in omvang, en wordt het de vierde vestiging in het wereldwijde Guggenheim-netwerk naast New York, Venetië en Bilbao. De buitenruimte alleen al beslaat zo'n 23.000 vierkante meter, bedoeld voor tentoonstellingen en installaties die te groot zijn voor een gewone zaal. Voor een architect die zijn hele carrière experimenteerde met schaal en vorm, is dit letterlijk zijn grootste werk geworden. Bij de opening toont het museum een verzameling die opgebouwd is rond moderne en hedendaagse kunst uit het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Azië naast de bekende westerse collectie waar Guggenheim om bekendstaat, iets wat de andere vestigingen in New York, Venetië en Bilbao niet in deze omvang hebben.
Het laatste grote werk van een architect die de regels herschreef
Gehry veranderde met Bilbao in 1997 hoe steden naar architectuur keken: één gebouw kon een hele regio op de kaart zetten, het zogeheten Bilbao-effect. Musea die met een spraakmakend ontwerp een nieuw publiek willen trekken, doen dat nog steeds. Ook het omstreden LACMA-ontwerp van Peter Zumthor laat zien hoe groot de druk op een architect is om met zoiets unieks te komen dat het jarenlange vertraging en kritiek overleeft. Gehry kreeg die kritiek zelf ook, zijn ontwerpen werden weleens te theatraal genoemd, te veel gebouwd om te fotograferen in plaats van te gebruiken. Toch bezocht bijna niemand Bilbao zonder een omweg te maken langs het museum zelf, wat zijn punt eigenlijk al bewees.
Volgens de projectgeschiedenis op Wikipedia is het Guggenheim Abu Dhabi al sinds de aankondiging in 2006 een van de meest besproken museumprojecten ter wereld, precies vanwege die combinatie van ambitie en vertraging.
Waarom dit museum nu al op je reislijst moet staan
Abu Dhabi bouwt al jaren aan een cultuurdistrict rond het Louvre Abu Dhabi en straks dus ook het Guggenheim, twee wereldnamen op loopafstand van elkaar op hetzelfde eiland. Voor wie toch al de stap maakt van hotelkamer naar privévilla in de regio, is een bezoek aan Saadiyat Island straks geen zijstapje meer, maar een van de redenen om te boeken. De opening op 11 december valt bovendien midden in het hoogseizoen voor de Golf, dus wie er zonder wachtrijen bij wil zijn, boekt beter voor het einde van het jaar dan erna. Het is zeldzaam dat een museum zowel het laatste woord van een architect als het startpunt van een nieuw cultuurdistrict is, en dat maakt deze opening groter dan een gewone ribbon-cutting.