Je zet de verwarming deze week misschien al aan, ook al begint het officiële stookseizoen pas op 1 oktober. Dat vervroegde begin is precies waar het misgaat. 85 procent van de Nederlandse huishoudens draait op een cv-ketel, maar slechts 35 procent heeft een koolmonoxidemelder hangen. In dat gat tussen die twee cijfers ontstaat elk jaar weer een piek in vergiftigingen, en die piek begint dus eigenlijk nu al, niet pas in oktober.
Het stookseizoen begint stiekem in september
De term "stookseizoen" klinkt als iets wat in de kalender vaststaat, maar in de praktijk is het een gewoonte. Zodra de avonden kouder worden, zet een groot deel van Nederland de thermostaat aan, weken voor de officiële startdatum. Precies dan wordt het risico op koolmonoxidevergiftiging groter, want cv-ketels die de hele zomer stilstonden, moeten weer op volle toeren draaien. Een slecht onderhouden toestel, een verstopte schoorsteen of een dichtgeslibde ventilatieopening merk je pas als het te laat is. Wil je weten of jouw ketel er klaar voor is, check dan eerst de waterdruk van je cv-ketel, dat is vaak het eerste signaal dat er iets niet klopt.
Bij de helft van de vergiftigingen staat er een gloednieuwe ketel
Het meest tegendraadse cijfer in dit hele verhaal: bij ongeveer de helft van de koolmonoxidevergiftigingen in Nederland gaat het niet om een oud, versleten toestel, maar om een moderne cv-ketel. Mensen denken dat een nieuwe installatie automatisch veilig is, en laten controle en onderhoud daarom links liggen. Onterecht, want een verkeerd gemonteerde afvoer of een defect ventiel maakt geen onderscheid tussen oud en nieuw. Sinds april 2023 mogen alleen gecertificeerde installatiebedrijven nog aan gasverbrandingsinstallaties werken, herkenbaar aan het CO-vrij-logo. Vraag daar gerust naar als je een monteur binnenlaat.
De Brandweer Nederland houdt dit soort incidenten al jaren bij en meldt dat het werkelijke aantal slachtoffers waarschijnlijk drie tot vijf keer hoger ligt dan de officiële statistieken, simpelweg omdat een vergiftiging vaak niet als zodanig wordt herkend.
De cv-ketel krijgt de meeste aandacht, maar hij is niet de enige bron. Een geiser in de badkamer die je alleen in de winter gebruikt, een pelletkachel in de woonkamer of zelfs een gasfornuis in een kleine, slecht geventileerde keuken kunnen dezelfde gassen produceren. Vakantiewoningen en tweede huizen zijn extra risicovol, juist omdat installaties daar minder vaak gecontroleerd worden en niemand er dagelijks een neus voor ontwikkelt. Kom je in een huis waar je de verwarming zelden gebruikt, controleer dan expliciet of er een werkende melder hangt voor je de knop omdraait.
Waarom je het zelf niet op tijd merkt
Koolmonoxide ruik je niet, proef je niet en zie je niet. De symptomen, hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, lijken bovendien sprekend op griep, en dat is precies het seizoen waarin je ze oploopt. Het verschil zit in een klein maar cruciaal detail: bij koolmonoxide heb je geen koorts, en de klachten verdwijnen zodra je het huis verlaat. Merk je dat je je buiten opeens stukken beter voelt dan binnen, neem dat dan serieus in plaats van het af te doen als toeval.
Ook je schoorsteen speelt hierin mee. Een verstopt kanaal voert verbrandingsgassen niet goed af, waardoor ze in huis terechtkomen in plaats van naar buiten. Laat je die dit jaar nog vegen, lees dan wanneer dat het beste moment is, want vlak voor het echte stookseizoen is te laat.
Ventileren, controleren, alarmeren
De brandweer gebruikt hiervoor een simpele vuistregel: ventileer, controleer, alarmeer. Zorg dat er altijd een ventilatierooster open staat of zet een raam op een kier, zeker als je stookt met gas, olie of hout. Laat je verbrandingstoestel en schoorsteen jaarlijks door een vakman nakijken, ook als de ketel nog geen jaar oud is. En hang een koolmonoxidemelder op, het liefst in de buurt van slaapkamers, omdat de meeste vergiftigingen 's nachts fataal aflopen doordat mensen niet wakker worden.
Een goede melder werkt trouwens niet alleen op batterijen die je moet onthouden te vervangen. Kijk naar modellen met een vaste levensduur van zeven tot tien jaar en een ingebouwde eindalarmering, zodat je niet per ongeluk met een dode sensor in huis zit. Terwijl je toch bezig bent met je stookinstallatie, is het ook een goed moment om je radiatoren te ontluchten, dat scheelt niet alleen geluid maar ook onnodig hard stoken.
Een rookmelder is verplicht, een CO-melder niet
Sinds juli 2022 is een rookmelder op elke verdieping wettelijk verplicht in Nederlandse woningen. Een koolmonoxidemelder is dat niet, wat op zijn zachtst gezegd vreemd aanvoelt gezien de cijfers. De Brandweer Nederland meldt dat er jaarlijks 10 tot 15 mensen overlijden aan koolmonoxide, met daarnaast honderden ziekenhuisopnames door hoofdpijn en misselijkheid die vaak nooit als vergiftiging worden herkend. Een melder kost intussen minder dan twintig euro, terwijl de gevolgen van een gemiste vergiftiging onomkeerbaar kunnen zijn.
Dit hang je vanavond nog op
Je hoeft niet te wachten tot 1 oktober om hier iets aan te doen, je ketel draait waarschijnlijk toch al. Loop vanavond nog even langs de bouwmarkt of bestel een gecertificeerde CO-melder online, hang hem in de buurt van je slaapkamer en check meteen of je rookmelders nog werken. Het is het soort klusje van vijf minuten dat je makkelijk voor je uitschuift, tot het moment waarop het er echt toe doet.